Wyłączenie rękojmi przy sprzedaży konia – czy zawsze chroni sprzedawcę?
„Rękojmię mamy wyłączoną” – to jedno z najczęściej powtarzanych zdań, które słyszę w sprawach dotyczących sprzedaży koni. Wielu sprzedawców zakłada, że umieszczenie w umowie odpowiedniej klauzuli całkowicie wyłącza ich odpowiedzialność za wady zwierzęcia. Nie zawsze jednak tak jest.
W praktyce istnieją sytuacje, w których nawet prawidłowo sporządzony zapis o wyłączeniu rękojmi nie będzie skuteczny.
Czy rękojmię można wyłączyć?
Co do zasady przepisy Kodeksu cywilnego pozwalają stronom ograniczyć lub całkowicie wyłączyć odpowiedzialność z tytułu rękojmi. Jest to rozwiązanie często stosowane przy sprzedaży koni, szczególnie gdy transakcja odbywa się pomiędzy osobami prywatnymi.
Nie oznacza to jednak, że sprzedawca zyskuje całkowitą ochronę przed ewentualnymi roszczeniami kupującego.
Kiedy wyłączenie rękojmi jest bezskuteczne?
Zgodnie z przepisami, wyłączenie lub ograniczenie rękojmi nie wywołuje skutków prawnych, jeżeli sprzedawca podstępnie zataił wadę przed kupującym.
W takiej sytuacji kupujący może nadal korzystać z uprawnień wynikających z rękojmi, mimo że umowa zawierała zapis wyłączający odpowiedzialność sprzedawcy.
Co oznacza podstępne zatajenie wady?
Podstępne zatajenie wady oznacza działanie sprzedawcy zmierzające do ukrycia istotnych informacji o koniu przed kupującym.
Przykładem mogą być sytuacje, w których sprzedawca:
- zataja istotną kulawiznę lub inne problemy zdrowotne konia,
- nie poinformuje o tkaniu, łykawości, astmie itp.
- zataja informacje o przebytych urazach, operacjach lub przewlekłych schorzeniach,
- przedstawia konia jako bezproblemowego i bezpiecznego, mimo że zna jego poważne problemy behawioralne,
- przekazuje nieaktualne lub nierzetelne wyniki badań weterynaryjnych.
Co istotne, nie zawsze konieczne jest aktywne wprowadzanie kupującego w błąd. W niektórych przypadkach już samo przemilczenie istotnych informacji może zostać uznane za podstępne zatajenie wady. Jeżeli sprzedawca wiedział o problemie i świadomie nie poinformował o nim kupującego, może ponosić odpowiedzialność pomimo wyłączenia rękojmi.
Jakie prawa ma kupujący?
Jeżeli dojdzie do podstępnego zatajenia wady, kupujący może skorzystać z uprawnień przewidzianych w przepisach o rękojmi. W zależności od okoliczności może żądać:
- obniżenia ceny,
- odstąpienia od umowy i zwrotu ceny sprzedaży,
- naprawienia szkody na zasadach ogólnych.
Każda sprawa wymaga jednak indywidualnej analizy, ponieważ kluczowe znaczenie mają dowody potwierdzające, że sprzedawca znał wadę i celowo jej nie ujawnił.
Czy warto wyłączać rękojmię przy sprzedaży konia?
Moim zdaniem odpowiedzialność z tytułu rękojmi przy sprzedaży żywego zwierzęcia powinna być uregulowana rozsądnie i świadomie przez obie strony. Koń nie jest produktem, którego stan pozostaje niezmienny przez wiele lat. Jego zdrowie, zachowanie i przydatność do określonego użytkowania mogą zmieniać się wraz z upływem czasu.
Dlatego ograniczenie lub wyłączenie rękojmi często jest uzasadnione. Nie powinno jednak służyć ukrywaniu problemów zdrowotnych czy behawioralnych konia. Najlepszym zabezpieczeniem zarówno dla sprzedającego, jak i kupującego pozostaje rzetelna umowa oraz pełne i uczciwe przedstawienie wszystkich informacji dotyczących sprzedawanego zwierzęcia.
Podsumowanie
Samo umieszczenie w umowie klauzuli o wyłączeniu rękojmi nie gwarantuje sprzedawcy pełnej ochrony. Jeżeli wada została podstępnie zatajana, kupujący nadal może dochodzić swoich praw. Z tego względu przy sprzedaży konia kluczowe znaczenie ma transparentność, właściwa dokumentacja oraz prawidłowo przygotowana umowa, która zabezpiecza interesy obu stron transakcji.
